CẢNH GIẤC VỚI DIỄN BIẾN PHỨC TẠP CỦA BỆNH SỞI

Bệnh sởi là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi gây ra, rất dễ bùng phát thành dịch vào dịp cuối mùa đông, đầu mùa xuân và là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em. Bệnh sởi chủ yếu lây qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc trực tiếp với chất tiết đường mũi họng của bệnh nhân. Dịch sởi 2019 tiếp tục bùng phát ở nhiều nơi - hầu hết do trẻ không tiêm vắc xin theo trào lưu “Anti vắc xin”.

Ngày 1 tháng 3 năm 2019 UNICEF đưa ra cảnh báo dịch sởi đang bùng phát trở lại ở mức độ đáng báo động và tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng. UNICEF cho biết tại 10 quốc gia, trong đó có Ukraine, Philippines và Brazil, nơi bệnh sởi chiếm hơn 74% tổng số ca nhiễm mới và tại một số quốc gia khác trước đó đã tuyên bố loại bỏ được căn bệnh này.

Dịch sởi đã xảy ra tại một số nước ở khu vực Châu Âu. Đặc biệt , việc ghi nhận sự lây truyền dịch sởi xảy ra liên tục ở cả một số nước trước đó đã công bố loại trừ bệnh sởi ( Đức và Nga). Điều này đã tạo ra mối lo ngại dịch bệnh sởi có thể quay trở lại thành dịch lưu hành ở những nước này.

Trong những tuần đầu năm 2019, tình hình dịch bệnh sởi tiếp tục diễn biến phức tạp và có xu hướng gia tăng tại nhiều nước, trong đó đặc biệt tại Ukraine, Philippines và Hoa Kỳ.

Tại Việt Nam, bệnh sởi bùng phát bắt đầu từ tháng 10 năm 2018, đến nay bệnh vẫn diễn biến phức tạp. Điều đáng nói là có đến 92% bệnh nhân mắc sởi chưa được tiêm chủng hoặc tiêm chủng không đầy đủ hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng do mất sổ tiêm chủng.

Tại Khánh Hòa, theo số liệu thống kê của trung tâm kiểm soát bệnh tật, đến 31/5/2019 toàn tỉnh đã phát hiện 550 bệnh nhân mắc Sởi/nghi mắc Sởi, (Riêng trong tháng 5/2019 đã phát hiện hơn 200 bệnh nhân mắc Sởi/nghi mắc Sởi) trong đó có 321 trường hợp dương tính được xác định. Hiện tại dịch Sởi chưa được kiểm soát do đặc điểm lây truyền nhanh chóng của bệnh Sởi trước khi được phát hiện, chẩn đoán và cách ly. Trong năm 2019 số bệnh nhân mắc bệnh Sởi đến khám và điều trị tại Bệnh viện bệnh Nhiệt dới tỉnh Khánh Hòa tăng cao gấp nhiều lần so với cùng kỳ năm 2018. Số bệnh nhân phải điều trị nội trú tại bệnh viện gần 300 bệnh nhân, trong đó tháng 4 và tháng 5, mỗi tháng bệnh viện đã thu dung, điều trị hơn 100 bệnh nhân mắc bệnh Sởi.

Một số điểm lưu ý, cần biết về bệnh Sởi:

* Đặc điểm của bệnh sởi

          Bệnh sởi bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra với những triệu chứng cơ bản như: Sốt, phát ban, ho, mắt đỏ (viêm kết mạc mắt), sổ mũi (chảy nước mũi). Bệnh sởi làm suy yếu sức đề kháng của cơ thể, nếu không điều trị kịp thời có thể gây ra biến chứng của bệnh sởi như phế quản phế viêm, viêm tai, tiêu chảy gây nên bởi vi khuẩn gây bệnh có điều kiện. Những bệnh này khi mắc cùng bệnh sởi có diễn biến rất nặng.

Trẻ em được sinh từ người mẹ trước đây đã bị bệnh sởi sẽ được miễn dịch thụ động, do kháng thể mẹ truyền cho trong khoảng từ 6 đến 9 tháng tuổi hoặc lâu hơn, tùy thuộc vào số lượng kháng thể mẹ tồn dư trong thời gian có thai và tỷ lệ giảm kháng thể trong máu mẹ. Kháng thể mẹ còn tồn tại ở trẻ em sẽ ngăn cản sự đáp ứng miễn dịch khi tiêm vắc xin sởi ở lứa tuổi này.

Theo các chuyên gia y tế, việc dịch sởi bùng phát tại một số nước hiện nay là do tỷ lệ tiêm vắc xin phòng sởi không đạt yêu cầu tại nhiều nước và sẽ để lại hậu quả lớn cho sức khỏe người dân cũng như tăng chi phí điều trị so với việc chỉ phải tiêm vắc xin sởi thông thường.

Ở nước ta, tại một số nơi vùng sâu, vùng xa có nhiều trẻ chưa được tiêm vắc xin sởi đầy đủ nên có nguy cơ mắc bệnh cao và bùng phát các ổ dịch tại cộng đồng. khi mắc bệnh.

Bệnh nhân mắc bệnh, bệnh sẽ diễn biến qua các giai đoạn như sau:

5. Thể điển hình của bệnh

• Giai đoạn ủ bệnh: 7-21 ngày (Trung bình 10 ngày).
• Giai đoạn khởi phát (Giai đoạn viêm long): 2-4 ngày. Người bệnh sốt cao, viêm long đường hô hấp trên và viêm kết mạc, đôi khi có viêm thanh quản cấp, có thể thấy hạt Koplik là các hạt nhỏ có kích thước 0,5-1 mm màu trắng/xám có quầng ban đỏ nổi gồ lên trên bề mặt niêm mạc má (phía trong miệng, ngang răng hàm trên).
• Giai đoạn toàn phát: Kéo dài 2-5 ngày. Thường sau khi sốt cao 3-4 ngày người bệnh bắt đầu phát ban, ban hồng dát sẩn, khi căng da thì ban biến mất, xuất hiện từ sau tai, sau gáy, trán, mặt, cổ dần lan đến thân mình và tứ chi, cả ở lòng bàn tay và gan bàn chân. Khi ban mọc hết toàn thân thì thân nhiệt giảm dần.
• Giai đoạn hồi phục: Ban nhạt màu dần rồi sang màu xám, bong vảy phấn sẫm màu, để lại vết thâm vằn da hổ và biến mất theo thứ tự như khi xuất hiện. Nếu không xuất hiện biến chứng thì bệnh tự khỏi. Có thể có ho kéo dài 1-2 tuần sau khi hết ban.

5. Thể không điển hình
   • Biểu hiện lâm sàng có thể sốt nhẹ thoáng qua, viêm long nhẹ và phát ban ít, toàn trạng tốt. Thể này dễ bị bỏ qua, dẫn đến lây lan bệnh mà không biết.
   • Người bệnh cũng có thể sốt cao liên tục, phát ban không điển hình, phù nề tứ chi, đau mỏi toàn thân, thường có viêm phổi nặng kèm theo.

Khi nghi ngờ mắc Sởi phải đưa bệnh nhân đến cơ sở Y tế

để được chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời

* Chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời trách các biến chứng có thể xãy ra:

Bệnh sởi nặng hoặc các biến chứng của sởi có thể gây ra do vi rút sởi, do bội nhiễm sau sởi thường xảy ra ở: trẻ suy dinh dưỡng, đặc biệt trẻ thiếu vitamin A, trẻ bị suy giảm miễn dịch do HIV hoặc các bệnh khác, phụ nữ có thai. Hầu hết trẻ bị sởi tử vong do các biến chứng.

• • Do vi rút sởi: Viêm phổi kẽ thâm nhiễm tế bào khổng lồ, viêm thanh khí phế quản, viêm cơ tim, viêm não, màng não cấp tính.
  • Do bội nhiễm: Viêm phổi, viêm tai giữa, viêm dạ dày ruột...
  • Do điều kiện dinh dưỡng và chăm sóc kém: Viêm loét hoại tử hàm mặt (cam tẩu mã), viêm loét giác mạc gây mù lòa, suy dinh dưỡng...

Các biến chứng khác:

• • Lao tiến triển.
  • Tiêu chảy.
  • Phụ nữ mang thai: Bị sởi có thể bị sảy thai, thai chết lưu, đẻ non hoặc trẻ bị nhẹ cân, hoặc thai nhiễm sởi tiên phát.

* Sự lây truyền của bệnh sởi

• Thời kỳ lây truyền: Từ 1 ngày trước khi bắt đầu giai đoạn tiền triệu (thông thường khoảng 4 ngày trước khi phát ban) đến 4 ngày sau khi xuất hiện ban, ít nhất là sau ngày thứ 2 phát ban.
• Phương thức lây truyền: Bằng đường hô hấp do tiếp xúc trực tiếp với các chất tiết của mũi họng bệnh nhân. Đôi khi có thể lây gián tiếp qua những đồ vật mới bị nhiễm các chất tiết đường mũi họng của bệnh nhân.
• Tất cả những người chưa bị mắc bệnh sởi hoặc chưa được tiêm phòng vắc xin sởi đều có thể mắc bệnh sởi. Sau khi mắc bệnh sởi tự nhiên sẽ được miễn dịch bền vững. Bệnh sởi nguy hiểm nhất đối với trẻ em nhỏ tuổi (< 3 tuổi).

* Các biện pháp phòng chống bệnh sởi

Để phòng ngừa bệnh sởi hiệu quả, chúng ta cần thực hiện những biện pháp phòng bệnh dưới đây để ngăn ngừa dịch sởi bùng phát:

Hãy chắc chắn rằng bạn đã được tiêm phòng đầy đủ hoặc bảo vệ chống lại bệnh sởi.

Tiêm vắc xin phòng sởi cho trẻ là biện pháp tốt nhất để phòng bệnh. Để đạt được hiệu quả cao trẻ cần được tiêm đủ 2 mũi, mũi 1 từ 9 – 12 tháng tuổi, mũi 2 từ 18 – 24 tháng.

Trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên nên có 2 liều, cách nhau ít nhất 28 ngày.

Thanh thiếu niên và người lớn chưa bị sởi hoặc chưa được tiêm phòng nên được tiêm 2 liều, cách nhau ít nhất 28 ngày.

Theo các chuyên gia, tiêm đủ 02 liều vắc-xin MMR (sởi, quai bị và rubella) có hiệu quả gần như 100% trong việc ngăn ngừa bệnh sởi.

Tiêm vắc xin phòng sởi cho trẻ là biện pháp tốt nhất để phòng bệnh

5. Thực hiện các bước để ngăn ngừa bệnh sởi:

• Rửa tay thường xuyên.
• Che miệng và mũi bằng khăn giấy hoặc tay áo (không phải tay) khi ho hoặc hắt hơi.
• Cố gắng tránh tiếp xúc gần gũi, chẳng hạn như hôn, ôm, hoặc chia sẻ dụng cụ ăn uống hoặc cốc, với những người bị bệnh sởi.

* Lưu ý khi chăm sóc khi trẻ bị sởi

          Để tránh những biến chứng của bênh sởi ở trẻ, người nhà khi chăm trẻ bị sởi cần tuân thủ những lưu ý dưới đây:

• Cho trẻ nằm trong phòng cách ly áp lực âm để phòng tránh lây nhiễm cho người khác, khi ra viện vẫn phải cách ly đến khi khỏi hẳn.
• Hạn chế người vào thăm hỏi, tiếp xúc với trẻ nếu không thực sự cần thiết. + Thời gian cách ly từ lúc nghi mắc sởi cho đến ít nhất 4 ngày sau khi bắt đầu phát ban.
• Người chăm sóc trẻ cần đeo khẩu trang phẩu thuật. Nếu phải đưa trẻ ra khỏi phòng để khám chuyên khoa hoặc làm các thăm dò khác cần đeo khẩu trang cho trẻ. Vệ sinh tay trước và sau mỗi lần chăm sóc trẻ
• Phối hợp dùng thuốc kháng sinh, thuốc hạ sốt hoặc thuốc tăng cường sức đề kháng cho trẻ theo chỉ dẫn của nhân viên y tế
• Vệ sinh mũi họng, mắt hàng ngày cho trẻ bằng dung dịch nước muối sinh lý 0,9%.
• Mặc quần áo vải mềm, thấm hút mồ hôi và đặc biệt chú ý tới việc đảm bảo vệ sinh da cho trẻ, tránh để trẻ gãi khi ngứa: Thay quần áo và tắm rửa hàng ngày cho trẻ bằng nước ấm trong phòng tắm
• Cho trẻ ăn các thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu, uống nhiều nước nhất là nước hoa quả
• Tăng cường uống Vitamin A và các thức ăn chứa nhiều vitamin A như trứng, cá, rau có màu xanh thẫm, cà rốt, dầu gấc..

ThS BS Nguyễn Vũ Quốc Bình